على بن محمد ناصر خان ظهير الدوله

26

سفرنامه ظهير الدوله ( همراه مظفر الدين شاه به فرنگستان ) ( فارسى )

از اجزاء هوائيه و ذرّات ترابيّهء همايون محضرش نغمات مشروطيت و قانون‌طلبى بلند بود به جهت حكمرانى دار المرز گيلان نامزد گرديد . در همين ايام پرتو عدل و دادش روشنىبخش ديدهء اهل رشت شده تكاليف كليّهء اين سامان را بطور اكمل مرتب خواهد فرمود تا ديگرباره خائنين خانمانسوز چه گربه برقصانند ولى همان به [ كه ] از اين بشارت آزادىجويان و وطن‌خواهان و مشروطه‌طلبان دست هم گرفته با هم هم‌آواز شده همين يك شعر را با هزاران شعف بخوانند : انجمن رشت را شمع وفا دررسيد * بشارت اى اهل دل شاه صفا دررسيد » « 38 » نخستين خبرى كه از حاكم جديد در همين روزنامه داده شد . با عبارات ذيل بيان گرديده : « اخبارات شهرى - به حمد اللّه و المنّه در رشت و نواحى آن به يمن كفايت و حسن درايت و سعايت آقاى ظهير الدوله مد ظله العالى كمال آسايش و رفاه حاصل است . نواقص شهر و اهالى بالكلّ در شرف اصلاح ، از هر حيث ابواب افاضات مفتوح و صدور به نور عدالتشان مشروح است . روز يكشنبه 17 ربيع الاول را در باغ شالكوى رشت با جماعتى از اخوان الصفا و خلان الوفا از براى مولود نبى جشنى شايسته گرفتند از مصادفات اينكه : ميلادشان همان روز مولود نبى است . از قدومش باغ شالكو بر اعلا علّيين و روضات فردوس برين طعنه مىزد . از لطايف ربّانى اخوان الصفا را فيوضات روحانى در آن باغ كرامت فرمودند - اللهم اهدنا بنور صفائه و سلوكه و منهج ارشاده » « 39 » . در سال 1329 ه . ق حكومت كوتاهى در مازندران داشته كه در بازگشت عده‌اى از مردم رشت خواهان آن شده‌اند كه حكومت رشت را در دست گيرد خبر ذيل در روزنامهء خير الكلام ديده مىشود : « ظهير الدوله كه مأمور حكومت مازندران بود در اين روزها معاودت به رشت كرده كه به طهران برود . امور آن سامان و تنظيم مازندران گويا از حوصلهء كفايت ايشان خارج بوده و در رشت بعضى كسان به ملاحظه موقتى بودن حكومت سردار معتمد در تقلا شده‌اند كه ظهير الدوله را به حكومت نگهدارى كنند » « 40 » . غرض ما بيان شرح حال او نيست ، بيان علاقه‌اى است كه مردم به او داشته‌اند . بديهى است ثبت و ضبط هر خبرى كه از او به‌دست آيد براى تحقيق نهائى مفيد است .

--> ( 38 ) - نسيم شمال رشت شمارهء 14 نمرهء صفر 1326 ص 3 ستون 1 . ( 39 ) - نسيم شمال رشت شمارهء 17 - 23 ربيع الاول 1326 ص 4 ستون 2 . ( 40 ) - خير الكلام شمارهء 83 چهارشنبه بيستم شهر ربيع الاول 1329 ص 4 ستون 4 .